Interfejs mózg-komputer przestaje być jedynie gadżetem z futurystycznych opowieści. Obecnie kilka osób żyje z czipem w głowie, co otwiera nowe horyzonty w medycynie. Na razie jednak nie ma powodu do obaw, bowiem celem naukowców jest poprawa jakości życia osób borykających się z poważnymi problemami zdrowotnymi.
Kiedy Elon Musk po raz pierwszy zaprezentował projekt Neuralink, wielu z nas miało w głowach obrazy rodem z „Cyberpunka 2077”. Testy na ludziach były zapowiadane przez lata, ale konkretne dowody były dotąd nieuchwytne. Dopiero w 2023 roku wydano pierwsze pozwolenia na przeprowadzenie testów. To rodzi istotne pytanie: czy naprawdę chcemy, aby ktoś inny grzebał w naszej głowie? Odpowiedź nie jest wcale prosta. Wiele osób z pewnością odpowie „nie”, jednak nasze pierwsze myśli dotyczą nas samych, zdrowych. Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy do dyskusji wprowadzone zostają osoby, które nie mogą żyć pełnią życia.
Dla takich ludzi interfejs mózg-komputer może stanowić prawdziwe wybawienie.
Najcenniejszą funkcją interfejsu mózg-komputer może być zwyczajna rozmowa
Łatwo zapomnieć, ile informacji przekazujemy podczas zwykłej rozmowy. Nie tylko poprzez słowa, ale także przez ton głosu, mimikę, gesty, kiwanie głową czy podnoszenie kciuka. Czasami wystarczy spojrzenie lub drobny gest, aby całkowicie zmienić znaczenie wypowiadanego zdania.
Dla osoby z poważnym paraliżem te wszystkie niuanse mogą zniknąć niemal jednocześnie.
Stąd wyniki badań naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco są niezwykle obiecujące. Opracowany przez nich system BCI nie ogranicza się do odtwarzania mowy. Naukowcy dążą do rekonstrukcji komunikacji bardziej zbliżonej do tej, której używamy na co dzień. Ich rozwiązanie potrafi jednocześnie odczytywać sygnały związane z mową i gestami, a następnie przekładać je na ruchy cyfrowego awatara. Zakładają, co uważam za trafne, że sama syntetyczna mowa nie przywraca naturalnej komunikacji. Człowiek nie rozmawia jak komputerowy terminal, a ekspresja jest kluczowa.
Naukowcy odkryli także, że podczas jednoczesnego mówienia i gestykulowania, aktywność mózgu jest znacznie bardziej złożona, niż suma dwóch oddzielnych wzorców. Postawienie tylko na mowę, bez gestów, może prowadzić do utraty istotnych informacji.
Interfejs mózg-komputer przywraca godność
Niemniej jednak, to, co dzieje się w laboratorium, nie zawsze oddaje rzeczywistość użytkowania tej technologii. W czerwcu głośno było o Casey’u Harrellu, 47-letnim mężczyźnie z Kalifornii, który zmagał się z stwardnieniem zanikowym bocznym. Przez niemal dwa lata korzystał z wszczepionego interfejsu mózg-komputer, aby komunikować się z żoną, pisać e-maile i pracować – a więc nie tylko w laboratorium podczas krótkich eksperymentów, ale w zaciszu własnego domu.
System pozwalał na odczytywanie wypowiedzi i zamianę ich na tekst oraz mowę syntetyczną. Harrell miał również możliwość sterowania kursorem, przeglądania internetu, wysyłania wiadomości, korzystania z poczty e-mail oraz uczestniczenia w wideorozmowach. Technologia współpracowała ponadto z systemem śledzenia ruchów gałek ocznych.
Ważyć należy, aby nie postrzegać interfejsu mózg-komputer wyłącznie jako maszyny. Znajduje się za tym coś o wiele bardziej ludzkiego – niezależność.
Oczywiście nie oznacza to, że obecnie każdy może po prostu udać się do sklepu i nabyć taki implant. Dostęp do tej technologii jest wciąż ograniczony i jedynie nieliczni są wybierani do testów. Warto jednak zauważyć istotną różnicę pomiędzy projektem działającym przez kilka minut w laboratorium a pacjentem, który korzysta z tego rozwiązania codziennie w swoim domu, co ma fundamentalne znaczenie dla dalszego rozwoju tej technologii.